POLSKI   PRZEGLĄD EGIPTOLOGICZNY

 

POLISH EGYPTOLOGICAL JOURNAL

 

 

Vol.1                                                                   No.2

 

 

Preface

“Polish Egyptological Journal” is recognizable by Google from the first issue. Now, in the October, I have a pleasure to present shortly the contents of the second issue.

In “Essays” we have a deliberation about etymology of “gans” not only in English, but in almost all European languages; an essay was written by J. Prus. Onomatopeic hypothesis is a rival of hypothesis of Egyptian genesis of this word.

We have an article written by Professor Włodzimierz Godlewski on Polish research and excavations project done in Nubia, and there are also materials from the Polish Centre of Mediterranean Archaeology in Warsaw University. The XI International Conference of Nubian Studies was in Warsaw, lists of lectures were presented. At the same time, a similar subject was on exhibition in the Warsaw National Museum.

In the Dahesh Museum of Art in Manhattan is an exhibition called “Napoleon on the Nile”, there is a presentation with many illustrations.

In the “Historical Records” section the stela of Indi, from the 8th dynasty (c. 2181 - 2161 B.C.), was given with a Polish translation. The title “Lord of Thinis”, probably belongs not to Indi, as asserted by W. Hayes, W. Schenkel and M. Lichtheim, but to the god Onuris, and it was a traditional title given to this god.

          A few new books and electronic media was presented, among them was a bibliography of Andie Byrnes on prehistoric climate.

In the “Pro Memoria” section we have the biographies of the two passed Egyptologist: Dominic Montserrat (1964-2004) and George Henry Fisher (1923-2005).

          In the new section: “Aegyptiaca  Americana” – will be presentation of objects from modern America connected to ancient Egypt.

Editor

 

 

 

 

SPIS TREŚCI 

/

CONTENTS

 

 

SZKICE

/

ESSAYS

Jerzy PRUS

O genezie „gęsi” i „gęgania”  /  Etmology of the word „gans”

 

 

KONFERENCJE

/

CONFERENCES

 

 

International Society for Nubian Studies and the 11^th International Nubian Conference in Warsaw, 27 August-2 September 2006

/ Międzynarodowe Towarzystwo Badań Nubijskich i XI Międzynarodowa Konferencja Nubiologiczna w Warszawie (27 VIII – 2 IX 2006)

 

Program of the 11^th International Nubian Conference in Warsaw, 27 August-2 September 2006 

 

Prof. WŁODZIMIERZ GODLEWSKI

Poles in Nubia - Archaeological research, studies and collections

/ Polacy w Nubii – badania archeologiczne, studia i zbiory. 

 

WYSTAWY

/

EXHIBITIONS

Wystawa w Muzeum Narodowym  w Warszawie - „Polskie wykopaliska w Starej Dongoli -
45 lat współpracy archeologicznej z Sudanem” 

/ Exhibition in National Museum in Warsaw  - “45 years of the Polish Archaeological Excavations in Sudan”

 

 

„Napoleon nad Nilem” – wystawa w Dahesh Museum

/  “Napoleon at Nile” - exhibition at Dahesh Museum of Art

 

 

ŹRÓDŁA DO HISTORII

STAROŻYTNEGO EGIPTU (II) 

/ 

RECORDS TO THE HISTORY OF ANCIENT EGYPT (II)

 

Stela księcia Indi (8 dyn., c.2181 - 2161 p.n.e.) (MMA 25.2.3)

/ Stela of the prince Indi (8 Dynasty, c.2181 - 2161 B.C.) (MMA 25.2.3)

 

 

NOWOŚCI KSIĄŻKOWE

/

NEW BOOKS

Christiana Jacqa przekład “Nauk Ptah-hotepa”  

/ Translation „The Teachbing of Ptah-hotep” by Christian Jacq

 

 

NAJNOWSZE PUBLIKACJE ELEKTRONICZNE

/

NEW ELECTRONIC PUBLICATIONS

 

Elektroniczna wersja “Description de l'Égypte” 

/ Electronic version of “Description de l'Égypte”

 

Magazyn elektroniczny „Ancient Egypt” / Electronic magazine „Ancient Egypt”

 

Bibliografia klimatu prehistorycznej Sahary / Bibliography of prehistorical climate of Sahara

 

Porozumienie kairsko-turyńskie – elektroniczne udostępnianie danych / Cairo – Turin agreement – access by internet to collections

 

 

EGIPTOMANIA W OKRESIE ZAWIROWANIA  KULTUROWEGO

/

EGYPTOMANIA IN THE NEW AGE

 

Aegyptiaca Americana  (I & II)

 

Tajemnice Egiptu przedhistorycznego / Mysterious prehistory of  Egypt

 

 

PRO MEMORIA

 

MONTSERRAT Dominic (1964-2004)

FISCHER Henry George (1923-2005)

 

 

***

ADDITION TO THE NO.2 OF “PEJ”  /

DODATEK ELEKTRONICZNY DO NUMERU  DRUGIEGO „POLSKIEGO PRZEGLĄDU HISTORYCZNEGO”

Electronic version of classical egyptological book: MASPERO Gaston, Sarcophages des époques persane et ptolemaique, Le Caire 1914, pp.VII, 147, pls.43.

 

SZKICE / ESSAYS

 

O GENEZIE „GĘSI” I „GĘGANIA”

Mikołaj Rej z Nagłowic uważał, że „Polacy nie gęsi i swój język mają”, mieć mają, ale zbytnio oń nie dbają; może i dobrze, bo jak się o język zbytnio dba, to poprawość rośnie wraz z martwotą. Dzisiaj dominują niedouczeni puryści nieklarownych zasad, zadeklarowanych zwolenników języka - kapryśnika prawie nie ma. Gęsi - jak koty i psy - mają uniwersalny prawie język, ubogi, ale w większości języków co te stworzenia mówią - oddane jest przy pomocy dźwięków naśladujących to, co mówią, i aż dziw bierze, że te stworzenia taki porządek wprowadziły do języków ludzkich poprzez miau, miau, hau, hau i gęganie, bo większość języków podobnymi dźwiękami te stany oddaje. Niektórym marzył się język uniwersalny oddający istotę rzeczy, ale co bystrzejsi odkładali takie próby w wysokie sfery Bogu zarezerwowane, dla ludzi niedostępne.

Czytelnika słowników etymologicznych często zaskakują nieregularności zapożyczeń, tak też jest w przypadku „gęsi”, bo przywykliśmy do dziedzictwa łacińsko-greckiego, a tu akurat mamy nieregularność zaskakującą, którą jasno widać u Carla D. Bucka w „A Dictionary of selected synomyms in the principal Indo-European Languges” (1949: 3.56), gdzie nasza „gęś” jest spokrewniona z większością języków indoeuropejskich i jakoś odstaje od łacińskiego „anser” wywodzącego się prawdopodobnie od „hanser”, a toż wywodzone jest od greckiego „chen”, a to z kolei wywodzone jest od indoeuropejskiego rekonstruowanego „ghans”. Grecka „gęś” jeszcze w „Iliadzie” jest traktowana jako ptak dziki (2.460), ale już w ”Odysei” Penelopa karmi udomowione dwadzieścia gęsi (19.356). Chociaż też trzeba zdawać sobie sprawę, że gęś gęsi nie równa i to co dla zwykłego człowieka jest gęsią, to może być gęgawą lub szara gęś (Anser anser, po angielsku to „graylag goose), że mamy gęsi egipskie zwane gęsiówką egipską (Alopochen aegyptiaca; angielskie „Egyptian goose), gęś polną (angielskie „bean goose”),  gęsi białoczelne (łacińskie: Anser albifrons, po angielsku „white-fronted goose”, mamy w angielsklim także odmianę „lesser white-fronted goose”) i bernikle rdzawoszyje (zwana po polsku takżwe „berniklą” lub „dziką gęsią”, po łacinie „Branata ruficollis”, po angielsku: „brant” lub „brent goose”, piękny rysunek tzw. „gęsi z Medum” mamy w grobowcu Nefermaat i Atet z 4 dynastii, czyli ok. 2600 p.n. Ch. – zobacz świetne website www.casa.ucl.ac.uk/digitalegypt/meydum/nefermaat/). 

Bez względu na stan rekonstrukcji początkowej, indoeuropejskiej wersji tego słowa, to polskiej „gęsi” bliżej do innych języków indoeuropejskich (by tylko kilka przykładów z wielości odnotowanej przez Bucka wspomnieć niemiecką „Gans” i rosyjską „гусь”) i do ... nowoegipskiego słowa  „gaszu” niż do greki i łaciny. Nowoegipskiego języka, czyli używanego w starożytności od ok. XV w. przed n. Chr., Buck nie odnotowuje. Koincydencja taka byłaby tylko hipotezą egzotyczną, gdyby nie wsparcie jej poprzez nazwę czynności nie tylko typowo gęsiej, czyli „gęgania”, że jest to słowo dżwiękonaśladowcze, to każdy od razu słyszy jeśli miał możliwość – coraz rzadszą w tym stechnicyzowanym świecie – słyszeć gęganie gęsi. Dzisiaj „gęganie” i „gęgać” ustandaryzowały naszą wyobraźnię językową, jeszcze w 1927 r. u Aleksandra Brucknera było wiele form czasownikowych („gęgnąć”, „gągać”, „gągnąć”, „gęglić”) i rzeczownikowych („gęga”, „gęgawa”, „gęgot”, dodać możnaby – aktualizując - „gęgałę”, „gęg” i krajową odmianę „Wielkiego Gęgacza”, który jak zagęgał, to cały gęg tak gęgał, ostatnio coś podupadał; dodać należy nowe, ładne słowo „gęgonia” jakie pojawiło się w tytule wiersza Mariana Grześczaka „Gęgonia C-dur, Mazowiecka” jaki ukazał się na przełomie 2005/2006 r. w „Gazecie Wyborczej”). Wydaje się, że to słowo należy do jednego z najstarszych, mamy w jednym z najstarszych języków świata, w języku egipskim „gęganie” to albo  „gegi”, albo jeszcze bardziej dżwiękonaśladowcze  „gagai”. Podobieństwo polskiej „gęsi” do egipskiej wynika raczej z uniwersalności tych nazw niż z pośredniego zapożyczenia, a dodanie „gęgania” lekko przybliża to, co egzotyczne i odległe, ale raczej decydujący jest tu czynnik onomatopeiczny zarównujący różne i odległe języki.

Niestety brak „gęgania” w Starym Testamencie, w religii egipskiej „gęganie” było związane z jednym z najstarszych bogów , z bogiem ziemi – Gebem, który w „Księdze Zmarłych” określany jest jako „Wielki Gęgacz”  „Gaga Ur”, gęś była także świętym zwierzęciem innego wielkiego boga egipskiego, boga Amona (dokładniej przedstawia to studium Hansa Kaysera „Die Ganse des Amon” z 1958 r.), a także w dalekich Indiach, chociaż to wątek późniejszy, to gęś uczyła Brahmy – świętych ksiąg Wed. A wracając do już zupełnie nowoczesnej tradycji, to inteligencja gęsi i ich zdolność obserwacji ocaliła Rzym w 390 p.n.Ch. przed atakiem Galów, bo przed dzisiejszymi barbarzyńcami i gęsi nie pomogą. 

 

Jerzy Prus

3 marca 2006.

 

 

 

KONFERENCJE

 

 

MIĘDZYNARODOWE TOWARZYSTWO BADAŃ NUBIJSKICH I XI MIĘDZYNARODOWA KONFERENCJA NUBIOLOGICZNA

International Society for Nubian Studies and the 11^th Nubian Conference in Warsaw, 27 August-2 September 2006

The Nubian Rescue Campaign, operating in 1960-1967 under the auspices of UNESCO, was an international effort to rescue monuments of Nubia on the Egyptian and Sudanese sides, between the First Cataract at Aswan and the so-called Dal Cataract, south of the Second Cataract. Once excavations were completed, the National Museum in Warsaw, which had received a set of Nubian wall paintings from Faras, prepared an exhibition of the murals, which had in the meantime undergone comprehensive conservation in Warsaw.

“Das Wunder von Faras” was shown first in East Berlin, then in the Villa Hugel in Essen. That second exhibition, which lasted from 14 May to 14 September 1969, also gave impetus to the first Nubiological conference organized by Prof. Carl Hundhausen and Prof. Erich Dinkler. The meeting was attended by twenty scholars from Great Britain, France, the Netherlands, Germany, Poland, the United States of America, Switzerland, Sweden and Italy, who summed up in discussion the results of Nubian studies carried out in 1960-1967. Key issues included the art and archaeology of Nubia, chiefly in the Meroitic and Christian periods (from the 3rd century BC to the 14th century AD). Participants decided to continue meeting in an effort to establish Nubiology as a new field of studies distinguished from Egyptology. Warsaw was chosen as the venue for the next conference.

In 1972, the National Museum in Warsaw was ready with a new permanent gallery presenting the wall paintings and architectural elements of decoration from Faras. At the time, it was the only permanent exhibition of Nubian art anywhere in the world. The same year the new National Museum in Khartoum was opened. The official opening of the Faras Gallery in Warsaw was planned as an accompanying event of the Second Nubiological Conference, which took place on 19-22 June 1972. This time around, 25 scholars from Great Britain, France, the Netherlands, Canada, Germany, Poland, the United States of America, Sudan, Switzerland, Sweden, Hungary and Italy, discussed issues connected chiefly with the Christian period in Nubian history based on the results of archaeological work carried out during the Nubian Rescue Campaign, as well as new discoveries made at Qasr Ibrim, Sonqi Tino and Dongola.

The Society for Nubian Studies was established during that second conference in Warsaw. Members agreed to organize regular international Nubiological conferences, every three years at first and later every four years. The next conferences were held successively at: Chantilly in France in 1975, Cambridge in 1978, Heidelberg in 1982, Uppsala in 1986, Geneva in 1990, Lille in 1994, Boston in 1998 and Rome in 2002.

Already in Chantilly, the program of the conference was broadened to include all periods of Nubian history from prehistoric times until the Funj period, that is, from the 6th millennium BC until the 18th century. This would become a standard for all successive symposia. On the initiative of Profesor F. Hintze of the Humboldt University in Berlin, Meroitic conferences started being held simultaneously, devoted to this particular period in Nubian history (9th century BC – 4th century AD).

With intensifying archaeological research in Sudan, it was only natural that subsequent conferences gathered more and more participants. New permanent exhibitions of Nubian art were mounted in various renowned museums and Nubian studies became a regular part of the academic curriculum at many universities. Many different archaeological expeditions embarked on new projects in Sudan.

In Egypt, technical works continued, symbolized by the transfer of the Abu Simbel temples to a new location, which created a tourist attraction that has not waned in appeal over the years, and the moving of the temples at Philae to a new island. The Nubian Museum was opened in Aswan and archaeological ‘reserves’ were created along the road from Aswan to Abu Simbel, to present temples transferred from original locations to safe territory outside the area of the Aswan Lake. The only Nubian site still accessible to archaeologists in Egypt was Qasr Ibrim.

Nonetheless, Egyptologists attached increasingly more importance to the presence of Nubians in Egypt at the close of Culture C, as well as in the Kerma Period, not to mention the period of Egypt’s domination in the territory of Nubia. The efforts of the Society had substantial impact on stimulating the development of Nubian studies worldwide.

By decision of the Society taken in Rome in 2002, the 11th International Conference of Nubian Studies will be held in Warsaw on 27 August – 2 September 2006. The organizers are the Institute of Archaeology and the Polish Centre of Mediterranean Archaeology of Warsaw University. Heading the Organizing Committee are Prof. Dr. Włodzimierz Godlewski and Dr. Adam Łajtar.

The program of the conference includes 156 submitted papers and some 20 posters covering all periods in the history of Nubia. More than 200 researchers from around the world, including 16 countries of Europe (in and out of the EU), Canada and the United States, as well as Egypt and Sudan, have registered for the meeting. The largest group of submitted papers concerns recent research with special emphasis being laid on the currently conducted rescue campaign in the area of the Fourth Nile Cataract. An effort has been made by the Organizers to bring together several papers that will present an overview of the most important archaeological sites under excavation in the past few and more than a few years, where significant discoveries have been made recently: Nabta Playa, Kerma – Doukki Gel, Naga, Banganarti and Dongola.

The program is divided into plenary sessions held in the mornings and four parallel topical sessions presented in the afternoons. Panel discussions will be held on selected topics: official and vernacular languages in the Nubian Kingdoms and representations of rulers or religious ceremony inside sacral buildings.

The conference will be held in the modern state-of-the-art conference facilities of Warsaw University, just recently installed in the refurbished historical building of the Old University Library in the main university campus.

The Warsaw symposium, taking place 34 years after the second conference in 1972, will also be an excellent opportunity for reviewing the achievements made in Nubian studies over the years and for evaluating the dynamics of its development as a field of independent research. A measure of this development is the number of submitted papers: 156 (without counting posters and panel discussions) to the 25 read in 1972. But it is the sheer number of research activities taking place in north Sudan that provides the fullest picture, that and the breadth of studies spanning Nubian heritage from the Paleolithic to the Funj Sultanate of Sinnar. And with the most recent archaeological salvage effort mounted in Sudan, it is only natural that an evaluation of international activities on the Fourth Cataract will definitely constitute one of the hottest topics discussed at the conference.

 

 

PROGRAM OF THE 11^TH

INTERNATIONAL NUBIAN CONFERENCE

WARSAW, 27 AUGUST - 2 SEPTEMBER 2006

 

28.08.2006

Plenary session

 

William Adams, Social class and local tradition in Nubia: the evidence from archaeology

 

Derek Welsby & Salah el-Din Mohamed Ahmed, The Merowe Dam Archaeological Salvage Project - summary of results

 

Stefan K. Jakobielski, Old Dongola. Monastery of the Holy Trinity, 2000-2006

 

Afternoon sessions

 

Eric D. McCann, Body modifications in ancient Sudan: expressions of individual and community identities

 

Gabor Lassanyi, Tumuli burials and the nomadic population of the Eastern Desert in Late Antiquity

 

Artur Obłuski, Social history of Nobadia in the 5th - 6th centuries. Preliminary analysis

 

Hans Barnard, New data on Eastern Desert Ware (4th-6th century AD)

 

Marek Chłodnicki, The Neolithic of the Fourth Cataract

 

Maria Kaczmarek, Dental morphological traits of the human skeletal population from the Neolithic site at Kadero in Central Sudan

 

Azhari Mustafa Sadig, As Sour: a Late Neolithic site in the neighbourhood of Meroe - first  and second seasons 2005-2006

 

Marco Di Nunzio, Amm Adam Group: analytic problems and interpretative perspectives

 

Louis Chaix, Animal exploitation during the Napatan and Meroitic periods in the Sudan

 

Gamal Gaffar Abbas El Hassan, Recent fieldworks at Gebel Barkal

 

Kabashi Hussein Gisema, Recent archaeological fieldwork at Abbasia site, Karima region (Napatan), seasons 2002-2004

 

Angelika Lohwasser, News from the cemetery of Sanam

 

Julia Budka, Humboldt University Nubian Expedition - a summary of three seasons of work of the Riverbank Group in the Fourth Cataract area

 

Claudia Näser, Humboldt University Nubian Expedition 2006: works on Mograt Island

 

Steven Edward Sidebotham, Nuri-Hamdan / Fourth Cataract Survey, January 2006

 

Bogdan Żurawski, Guarding the Cataract. Some remarks on the left bank strongholds of Suegi, El-Ar, Shenkiya and Tanta

 

Patrice Lenoble, La ceramique meroitique tardive (3e-5e siecles) dans le Sudan Centrale

 

Mahmoud El-Tayeb, Excavations at El-Zuma

 

Edyta Klimaszewska-Drabot, Pottery assemblage from Tanqasi cemetery

 

Marta Osypińska, Animal remains from the Post-Meroitic burials

 

Piotr Osypiński, El-Sadda 1 - Post-Meroitic cemetery on the Fourth Cataract. Status report

 

George Arthur Herbst, UCSB 00_01: preliminary assessments of a Late Neolithic settlement site at the Nile Third Cataract

 

Amel Hassan Gismallah El Saeed, Rock drawing from the Third Cataract

 

Amel Awad Mukhtar Nasir, Remarks on the prehistoric period of the Third Cataract Region

 

Yahia Fadl Tahir, Palaeoenvironmental implications of zooarchaeological remains from Wadi Farja in the Third Cataract Region

 

Agata Sander & George Arthur Herbst, The rock art at USCB 05_05, a Late Neolithic site west of the Third Nile Cataract

 

Dan'el Kahn, Divided Kingdom. Co-regency, or sole rule in the kingdom(s) of Egypt-and-Kush

 

Henry Trocme Aubin, The outcome of prince Taharqa's military expedition to Judah in 701 BCE

 

Alexey K. Vinogradov, On the supposed co-regencies in Kush: Revising the enthronement account of Irikeamannote

 

Roberto Gozzoli, Kawa V: the four wonders and the Royal Mother

 

Lewis R. Peake, The Invisible Superpower: a review of the geopolitical status of Kushite (25th Dynasty) Egypt at the height of its powers and a historiographic analysis of the regime's legacy

 

29.08.2006

Plenary session

 

Matthieu Honegger, The beginning of the Neolithic in Nubia: new results from the recent excavations in the Kerma area

 

Charles Bonnet & Dominique Valbelle, Les fouilles de Doukki Gel

 

Dominique Valbelle, Recent epigraphic data in Doukki Gel

 

Dietrich Wildung, Naga: new facts, new questions

 

Catherine Berger-El Naggar, L'apport du site de Sedeinga a l'histoire de la Nubie, d'apres les fouilles archeologiques

 

Afternoon sessions

 

Bożena Rostkowska, Mediterranean world and Christian Nubia

 

Piotr O. Scholz, Noch einmal zum frühen Auftreten der Christen in Nubien

 

Basema Hamarneh, Settlement patterns between the Middle East and Nubia in the Byzantine Era

 

Marzanna A. Romaniuk, The character of Nubian monasticism. Social significance

 

Elena A.A. Garcea, The later prehistory at Sai island

 

Jacek Kabaciński & Michał Kobusiewicz & Romuald Schild, Burial practices by the Final Neolithic pastoralists of Gebel Ramlah, Western Desert of Egypt

 

Birgit Keding, The puzzle of the Neolithic-Iron Age transition in the Ennedi Mountains, Northeastern Chad

 

Simone Lanna, Prehistoric human occupation in the Nubian Eastern Desert: an overview

 

Fenna Godhoff, From the Nile to the desert? The site Conical Hill 0214 in the lower Wadi Howar

 

Brigitte Gratien, Sur